EnglishSytuacja makroekonomiczna, polityka gospodarcza rządu i koniunktura giełdowa
Na wyniki GPW będzie wpływać w istotnym stopniu aktywność inwestorów na rynkach kapitałowych i ogólna koniunktura gospodarcza.
Według prognoz Komisji Europejskiej, wzrost PKB w 2017 roku powinien odbić do 3,2 proc., a potem ustabilizować się na poziomie 3,1 proc. w 2018 r. Odbicie powinno być napędzane przez popyt krajowy. KE spodziewa się, że w 2017 r. mocno wzrośnie konsumpcja indywidualna, a w 2018 r. nieco się uspokoi, w efekcie zaniku przejściowego efektu podwyższonych transferów socjalnych. Również zatrudnienie przestanie rosnąć.
W swoim raporcie Komisja Europejska zakłada również wzrost inwestycji publicznych w 2017 i 2018 roku, w związku z intensywniejszym wykorzystywaniem środków unijnych. Inwestycje prywatne powinny rosnąć stopniowo, wspierane przez solidny popyt krajowy i prognozowany wzrost eksportu.
W ocenie KE inflacja powinna mocno wzrosnąć na początku roku 2017 do okolic 2 proc. w pierwszych miesiącach 2017 r., napędzana głównie przez rosnące ceny energii i żywności. W kolejnych miesiącach presje cenowe powinny wypychać inflację lekko do góry, ale KE spodziewa się spodziewamy się, że pozostanie ona poniżej poziomu 2,5 proc. do końca 2018 r. Ekonomiści KE uważają, że w 2017 r. spowolni dynamika zatrudnienia ze względu na kombinację spadającej populacji w wieku produkcyjnym oraz czynników zniechęcających do uczestnictwa w rynku pracy wynikających z pewnych działań legislacyjnych tj. znacznego obniżenia wieku emerytalnego od października 2017 r. oraz programu 500+, który działa od kwietnia 2016 r. Wśród zagrożeń dla prognozy KE wymienia przedłużenie się niepewności politycznej i regulacyjnej, która może wpłynąć na inwestycje, a także na konsumpcję indywidualną.
W 2017 r. globalne rynki kapitałowe będą pod wpływem odchodzenia od stymulacji monetarnej ( w tym podwyżki stóp w USA, na rzecz ekspansji fiskalnej. Zgodnie z powszechnymi oczekiwaniami, doprowadzi to do wzrostu oczekiwań inflacyjnych oraz przyspieszenia transferu kapitału z rynków obligacji na rynki akcji i surowców. Dzięki przyspieszeniu wzrostu PKB oraz wyższym cenom surowców zagregowane zyski giełdowych spółek powinny się poprawić, co wpłynie wzrosty indeksów giełdowych.
Konkurencja ze strony wielostronnych platform obrotu (MTF – Multilateral Trading Platform)
W październiku 2015 r. jeden z europejskich rynków akcji działających w formule MTF zaoferował możliwość obrotu polskimi akcjami należącymi do indeksu WIG30. Do dnia sporządzenia niniejszego raportu na rynku tym zawarto transakcje o wartości 39 tys. zł (podczas sesji w dniach 8 i 9 października 2015 r.; źródło: Reuters). Na tle obrotów zrealizowanych w tym czasie na GPW jest to wartość pomijalna, niemniej nie można wykluczyć, że w przyszłości MTF będzie zwiększał udział w obrotach akcjami z GPW. Nie można także wykluczyć, że w ślad za nim możliwość obrotu polskimi akcjami zaoferują inne europejskie platformy działające w podobnej formule.
Uruchamianie obrotu polskimi akcjami przez MTF-y może przyczynić się do wzrostu ogólnej wartość obrotu tymi instrumentami, m.in. w następstwie transakcji arbitrażowych oraz w następstwie transakcji inwestorów działających na MTF-ach a nieposiadających dostępu do GPW. Nie można jednak wykluczyć, że MTF-y będą w stanie przyciągnąć także część obrotu realizowanego dotychczas na GPW.
Finalny kształt reformy systemu emerytalnego w Polsce
W lipcu 2016 r. rząd przedstawił propozycję dalszej reformy systemu emerytalnego polegającą na nacjonalizacji części środków zgromadzonych w OFE poprzez przeniesienie 25% płynnych aktywów (gotówka, akcje zagraniczne, obligacje) do Funduszu Rezerwy Demograficznej. Pozostałe 75% aktywów (akcje polskie) miałoby pozostać w OFE, które zostałyby przekształcone docelowo w tradycyjne fundusze inwestycyjne. Zmiany mają wejść w życie z początkiem 2018 roku, a szczegóły mają być znane na początku 2017 roku.
Choć szczegóły reformy nie zostały jeszcze doprecyzowane już sama zapowiedź tego kształtu reformy została pozytywnie odebrana przez uczestników rynku kapitałowego w Polsce oraz inwestorów zagranicznych. Po pierwsze zapowiedź reformy w pewnym stopniu zniosła niepewność inwestorów co do przyszłości OFE i zgromadzonych w nich aktywów, która w pierwszej połowie 2016 r. mocno przekładała się na obniżenie ich aktywności na rynku akcji GPW i w efekcie na niższe obroty. Po drugie zapowiedź przekształcenia OFE w fundusze inwestycyjne może oznaczać dla GPW uwolnienie części free float’u i zwiększenie płynności papierów wartościowych z obecnych portfeli OFE. Otwarte Fundusze Emerytalne od lat były na GPW inwestorami dość pasywnymi, a ich udział w obrotach akcjami utrzymywał się na poziomie ok. 5-6 proc. Tymczasem fundusze inwestycyjne są inwestorami dużo bardziej aktywnymi, którzy dodatkowo musza ze sobą konkurować, co daje perspektywy na zwiększenie płynności na rynku akcji GPW. Od finalnego kształtu reformy zatem oraz przede wszystkim od tego w jakiej formie i z jakimi ewentualnie limitami i ograniczeniami inwestycyjnymi będą funkcjonowały podmioty do których trafi 75% obecnych aktywów OFE (polskie akcje) zależy płynność rynku akcji GPW, wartość obrotów i wycenia spółek notowanych na GPW.
W 2016 r. wartość polskich akcji w portfelach OFE wzrosła o 9,4% do 116,2 mld zł (źródło: KNF).
Regulacje dotyczące rynku finansowego i towarowego
- MIFID II a rynek finansowy – planowane zmiany w prawie europejskim, które wprowadzi dyrektywa MIFID II w istotny sposób wpłyną na kształt i funkcjonowanie giełd i platform obrotu w Europie. Początek obowiązywania dyrektywy, poprzedzony odpowiednią transpozycją do przepisów krajowych i implementacją niezbędnych aktów wykonawczych, planowany jest na styczeń 2018 r. Nowa legislacja określa m.in. wymogi w zakresie podawania do publicznej wiadomości danych dotyczących przejrzystości pretransakcyjnej i posttransakcyjnej oraz zasad zwolnienia z obowiązku publikowania tych danych. Dyrektywa MiFID II zmienia także szczegółowe wymogi dotyczące świadczenia usług inwestycyjnych, wymogi organizacyjne dla firm inwestycyjnych i systemów obrotu, dostawców usług w zakresie danych rynkowych oraz uprawnień dostępnych organom nadzoru. Wprowadza dodatkowe normy dotyczące tzw. algo tradingu oraz direct market access. Z punktu widzenia GPW wejście w życie nowych regulacji oznacza konieczność przystosowania regulacyjnego, technologicznego oraz operacyjnego, co będzie się wiązało z określonymi nakładami inwestycyjnymi.
- MiFID II a rynek towarowy - MiFID II rozszerza definicję instrumentu finansowego również na towarowe kontrakty pochodne, które mogą być rozliczone poprzez fizyczną dostawę, podlegające obrotowi na rynkach regulowanych, MTF i OTF, z wyłączeniem produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym (w rozumieniu REMIT), które muszą być rozliczone fizycznie, będących przedmiotem obrotu na OTF. MiFIR po raz pierwszy wymagać będzie, by pewne kategorie instrumentów pochodnych – instrumentów finansowych podlegających centralnemu clearingowi zgodnie z EMIR oraz uznanych za dostatecznie płynne - były wyłączone z handlu bilateralnego (tzw. OTC) i obowiązkowo skierowane do handlu na zorganizowanych platformach obrotu. Cały obrót zorganizowany na platformach ma odbywać się w sposób w pełni przejrzysty, zarówno w aspekcie przed-, jak i po-transakcyjnym. Odpowiednio zróżnicowane wymogi w zakresie przejrzystości będą więc stosować się do wszystkich rodzajów systemów obrotu oraz do wszystkich instrumentów finansowych będących przedmiotem obrotu w tych systemach. MiFID II wprowadza wiele nowych przepisów adresowanych wyłącznie dla towarowych instrumentów pochodnych.
Wspomniane przepisy mogą mieć znaczący wpływ na przyszłą organizację rynków prowadzonych przez TGE. Mając na względzie skalę oraz znaczenie tych zmian dla organizacji i bezpieczeństwa obrotu oraz rozliczeń, a także transparentności rynku, TGE podjęła odpowiednie działania zapewniające właściwe przygotowanie się spółki do wymogów nakładanych na rynki regulowane. TGE zaangażowała się w proces konsultacji wszystkich istotnych dla jej działalności projektów legislacyjnych oraz aktywnie uczestniczy w pracach grup roboczych na poziomie UE. Wszystkie wspomniane dokumenty były na bieżąco analizowane przez dedykowaną grupę projektową powołaną w TGE. Z jednej strony konieczne będzie dostosowanie do wymogów MiFID II obecnie funkcjonującego Rynku Instrumentów Finansowych. Z drugiej, mając na uwadze stanowisko organów nadzoru, że po rozpoczęciu stosowania przepisów pakietu MiFID II, nie będzie możliwe funkcjonowanie Rynku Towarowego Terminowego (RTT), prowadzonego przez TGE, w obecnym kształcie, Zarząd TGE rozważa następujące dwa rozwiązania:
- podjęcie starań o uzyskanie zezwolenia na prowadzenie zorganizowanej platformy obrotu (OTF) w momencie pojawienia się przepisów wprowadzających odpowiednią podstawę prawną do krajowego porządku prawnego;
- poszerzenie oferty produktowej prowadzonego przez TGE Rynku Instrumentów Finansowych (RIF) o kontrakty futures (przede wszystkim na gaz i energię elektryczną) z fizyczną dostawą lub opcją fizycznej dostawy.
- Ustawa o odnawialnych źródłach energii - od 1 lipca 2016 r. weszła w życie ustawa o Odnawialnych Źródłach Energi (OZE). Zapisy ustawy wprowadzają nowy system wsparcia dla producentów energii elektrycznej z OZE – tzw. system aukcyjny. Aukcje będzie organizował Urząd Regulacji Energetyki (URE). Zwycięzcy aukcji - firmy które zaproponują najniższą cenę za produkcję energii elektrycznej - będą otrzymywać wsparcie przez kolejnych 15 lat. System certyfikatów w konsekwencji będzie stopniowo wygaszany. Wszyscy producenci, którzy wyprodukowali energię elektryczną do 30 czerwca 2016 r. mogą otrzymywać nadal świadectwa pochodzenia. Produkcja energii od 1 lipca 2016 r. upoważnia firmy do startu w aukcjach, nie mogą one starać się o świadectwa pochodzenia. Możliwy wpływ zmian w regulacjach OZE na działalność TGE został omówiony szerzej w rozdziale II.7 – Czynniki ryzyka i zagrożenia.
- Ustawa o handlu CO2 - weszła w życie we wrześniu 2015 r. i stanowi szansę dla TGE na rozwój nowego obszaru działalności poprzez zdobycie statusu krajowej platformy do organizowania aukcji pierwotnych CO2, które obecnie Polska sprzedaje na niemieckiej giełdzie EEX. 20 grudnia 2016 r. TGE uzyskała zgodę Komisji Nadzoru Finansowego na prowadzenie platformy aukcyjnej na uprawnienia do emisji CO2. Kolejnym etapem będzie udział TGE w przetargu na prowadzenie platformy aukcyjnej dla polskich uprawnień do emisji. Niezbędnym i ostatnim etapem jest uzyskanie wpisu do wykazu platform aukcyjnych w Załączniku III rozporządzenia KE nr 1031/2010. Prowadzenie platformy aukcyjnej będzie miało wpływ na rozwój rynku prowadzonego przez TGE, na którym przedmiotem obrotu są uprawnienia do emisji (RUE) i zwiększenie płynności na tym rynku. Wraz z uruchomieniem platformy aukcyjnej zostaną wprowadzone do obrotu instrumenty finansowe na dostawę uprawnień do emisji.
- Ustawa o efektywności energetycznej - od 1 października 2016 r. obowiązuje ustawa o Efektywności Energetycznej. Zmienia ona sposób uzyskiwania białych certyfikatów. Dotychczas Prezes URE ogłaszał przetargi w tym zakresie. Białe świadectwa pochodzenia otrzymywali zwycięzcy przetargów. Nowa ustawa zlikwidowała przetargi i obecnie świadectwa pochodzenia efektywności energetycznej będzie wydawał Prezes URE na zasadach identycznych jak inne kolory świadectw pochodzenia. Dodatkowo nowa ustawa ogranicza możliwość realizacji obowiązku zakupu białych certyfikatów poprzez uiszczenie opłaty zastępczej w zakresie: 30% tego obowiązku za 2016 r., 20% tego obowiązku za 2017 r., 10% tego obowiązku za 2018 r. Nowa regulacja przewiduje również stopniowe podnoszenie wysokości jednostkowej opłaty zastępczej (jednostkowa opłata zastępcza wynosi 1000 zł/toe za 2016 r., 1500 zł/ toe– za 2017 r., natomiast wysokość jednostkowej opłaty zastępczej za rok 2018 oraz za każdy kolejny rok zwiększa się o 5% w stosunku do wysokości jednostkowej opłaty zastępczej obowiązującej za rok poprzedni). Podmioty, które dotychczas realizowały obowiązek wyłącznie opłatą zastępczą, rozpoczną działalność na TGE. W nowej ustawie zrealizowanie obowiązku opłatą zastępczą w zakresie większym niż wskazane powyżej, będzie możliwe jedynie wówczas, kiedy podmiot wykaże, że składał zlecenia kupna praw majątkowych na giełdzie, ale z powodu braku transakcji lub ich ceny przewyższającej poziom opłaty zastępczej nie był w stanie ich kupić. Nowe rozwiązania będą służyć zwiększeniu ilości inwestycji w zakresie efektywności energetycznej, ale także zwiększeniu płynności na TGE w zakresie obrotu białymi certyfikatami.
- Rozporządzenie CACM – TGE jako NEMO w modelu konkurencji na rynku - podstawowym elementem prawodawstwa UE, dotyczącego europejskich rynków energii elektrycznej, jest Trzeci Pakiet Energetyczny z września 2009 r. W oparciu o te regulacje i decyzje Rady Europejskiej z 2011, rządy państw członkowskich UE przyjęły zobowiązania w zakresie wspólnej budowy rynku spot energii elektrycznej. W opublikowanym w lipcu 2015 r. Rozporządzeniu CACM doprecyzowane zostały obowiązki giełd i operatorów oraz działania regulatorów.
Dla TGE, uzyskana 2 grudnia 2015 r. nominacja na funkcję operatora NEMO, stanowiła impuls dla intensywnych działań w projektach międzynarodowych rynku dnia bieżącego i rynku dnia następnego. W grudniu 2016 r. TGE przeprowadziła z sukcesem testy akceptacyjne PCR, które potwierdziły, że TGE jest w pełni przygotowana organizacyjnie, operacyjnie i technologicznie do uczestnictwa w europejskim rynku energii. Podpisana została również umowa operacyjna TGE – PSE w standardzie europejskiego rynku PCR MRC. Analiza finansowa uczestnictwa TGE w projektach integracji rynku europejskiego, w tym pełne członkostwo TGE w Projekcie PCR, wykazuje, że nie jest to przedsięwzięcie dochodowe dla giełdy, jednak brak działań i nakładów TGE w obszarze tworzenia i integracji rynku spowodowałby niekorzystne dla TGE skutki rynkowe, a w konsekwencji doprowadził do spadku obrotów energii elektrycznej i utrudniłby prowadzenie rynku finansowego. W konsekwencji, TGE mogłaby stracić szansę na rozwój i utrzymanie dynamiki przychodów w całym obszarze swej działalności. Tym bardziej, że w oparciu o rozporządzenie CACM, na polskim rynku energii będą jako operatorzy NEMO działać giełdowi potentaci i konkurenci TGE tj. EPEX SPOT i NORD POOL. TGE będzie zatem konkurować z dwoma innymi podmiotami o klientów i w efekcie wielkość wolumenu obrotu energią elektryczną.
Skutki finansowe nowych uwarunkowań rynku energii, wynikających z zapisów Rozporządzenia CACM, działać będą na TGE prawdopodobnie już od roku 2017, kumulując się z innymi czynnikami, w tym wygaszeniem obliga giełdowego i ograniczeniem giełdowego obrotu kontraktami na rynku terminowym towarowym. Pojawienie się na polskim rynku energii konkurencyjnych giełd może doprowadzić do zmniejszenia prognozowanego wolumenu/ wartości obrotu.
Integracja rynku energii elektrycznej (Internal Energy Market)
Celem integracji rynku europejskiego w spójny, zharmonizowany mechanizm rynku wewnętrznego (Internal Electricity Market – IEM) jest umożliwienie wszystkim uczestnikom rynku udziału w trans-granicznym obrocie energią elektryczną. Jako rozwiązanie docelowe, zapewniające połączenie rynków krajowych (market coupling – MC) dla Rynku Dnia Następnego, przyjęto opracowany przez giełdy Europy Zachodniej model Price Coupling of Regions – PCR, a dla Rynku Dnia Bieżącego model Cross-border Intra-day – XBID. W lipcu 2015 r. TGE uzyskała status pełnego członka rynku Multi Regional Coupling, podpisując Umowę Operacyjną Rynku Dnia Następnego, która zapewnia obecnie współpracę 12 giełd energii i 25 operatorów systemów przesyłowych. W grudniu 2015 r. ruszył Rynek Dnia Następnego dla energii elektrycznej na połączeniu energetycznym Polski z Litwą - LitPol Link.
Hub gazowy
Realizowane i planowane projekty dywersyfikacyjne w zakresie dostaw gazu ziemnego na rynek krajowy mają zbudować trwałe bezpieczeństwo polskiego rynku gazu ziemnego. Dzięki nim rozbudowany polski system transportu gazu może odegrać kluczową rolę w procesie rozwoju krajowego rynku gazu i integracji rynków gazu w rejonie Europy Środkowej, Wschodniej i państw nadbałtyckich. Realizowane już dostawy gazu z Terminala LNG w Świnoujściu, a w przyszłości z połączenia przesyłowego z Norwegią w połączeniu z nowymi interkonektorami na granicy z Czechami, Słowacją, Litwą i Ukrainą sprawią, że rynek polski będzie najbardziej zdywersyfikowany ze wszystkich w obszarze grupy V4 i może stać się źródłem dostaw gazu dla państw Europy Środkowej oraz państw nadbałtyckich.
W roku 2016 odnotowano pierwsze transakcje handlowe i dostawy gazu ziemnego z Polski na Ukrainę, której rynek gazu jest szacowany na 40 mld m3/rok. Zrealizowanie wymienionych wyżej inwestycji infrastrukturalnych stworzy warunki do powstania w Polsce hubu gazowego, dedykowanego także uczestnikom rynku gazu z Europy Środkowej, Wschodniej i państw nadbałtyckich. Projekt utworzenia w Polsce hubu gazowego rozumianego jako centrum dystrybucji i handlu gazem został zapisany w dokumencie „Strategia na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju” opracowanym przez Ministerstwo Rozwoju. Uruchomienie hubu gazowego w Polsce oraz dokończenie rozpoczętych inwestycji infrastrukturalnych poprawi płynność rynku poprzez zintegrowanie rynków Europy Środkowo-Wschodniej i zapewni możliwość wywierania presji na obniżenie ceny hurtowej. W 2016 roku TGE S.A. podjęła wstępne prace koncepcyjne nad projektem hubu gazowego.
Ponowny wybór TBSP jako platformy referencyjnej dla skarbowych papierów wartościowych
W styczniu 2016 r. TBSP ponownie uzyskał status rynku elektronicznego w ramach Systemu Dealerów Skarbowych Papierów Wartościowych, stanowiącego referencyjną platformę wtórnego obrotu długiem skarbowym na kolejne trzy lata do 30 września 2019 r.